
Mỗi lần nhắc đến Đắc nhân tâm, nhóm biên tập chúng tôi lại có một cuộc tranh luận. Cuốn sách ra đời năm 1936 và từ đó được xem như một kinh điển về giao tiếp. Câu hỏi đặt ra là: một cuốn sách viết cho người Mỹ gần một thế kỷ trước có còn phù hợp với học sinh, sinh viên và người đi làm ở Việt Nam hôm nay không? Chúng tôi đã đọc lại nhiều lần, ghi chú, và trò chuyện với những độc giả đọc từ thời đi học đến khi đã có gia đình. Bài viết này tổng hợp từ những lần đọc ấy.
Cuốn sách nói về điều gì?

Dale Carnegie không viết một cuốn lý thuyết khô khan. Ông kể chuyện như một người thầy, và mỗi nguyên tắc đều được minh họa bằng những câu chuyện ngắn từ đời thường hoặc từ các nhân vật nổi tiếng. Nếu muốn hiểu bối cảnh ra đời của sách, bạn có thể tham khảo How to Win Friends and Influence People, tên gốc tiếng Anh của cuốn sách.
Nội dung được chia thành vài phần lớn. Phần đầu bàn về cách ứng xử cơ bản với người khác: tránh chỉ trích trực diện, biết ghi nhận công sức của người khác, và quan trọng hơn cả là hiểu điều người đối diện thật sự mong muốn. Đây là phần dễ áp dụng nhất vì không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp.
Phần sau chuyển sang việc tạo thiện cảm. Tác giả nhấn mạnh sự chân thành, việc nhớ tên người đối diện và sự quan tâm thật lòng. Các phần cuối bàn về cách thuyết phục và dẫn dắt người khác mà không gây phản cảm, thường là khi bạn cần họ đồng ý với một đề xuất.
Văn phong của sách khá giản dị. Mỗi chương xoay quanh một nguyên tắc rõ ràng và thường đọc xong trong khoảng mười lăm phút, nên người bận rộn vẫn có thể đọc đều đặn.
Những giá trị vẫn còn nguyên

Cuốn sách vẫn đáng đọc nhờ cách nó nhìn về con người. Hầu như ai cũng muốn được lắng nghe, được ghi nhận khi làm tốt, và không muốn bị chê trách trước đông người. Những nhu cầu ấy ít thay đổi theo thời đại, dù cách chúng ta giao tiếp đã đổi khác nhiều.
Nguyên tắc lắng nghe có lẽ là ví dụ rõ nhất. Trong cuộc họp, nhiều người chỉ chờ đến lượt mình nói. Người biết hỏi thêm một câu và nhắc lại ý của đối phương thường để lại ấn tượng tốt hơn. Khi thử thói quen này trong các buổi trao đổi nhóm, chúng tôi nhận thấy không khí dễ chịu hơn và ít tranh cãi vô ích hơn.
Các nguyên tắc nhỏ như nhớ tên, mỉm cười khi gặp gỡ, hay khen ngợi chân thành đều thiết thực. Chúng không khó làm; cái khó là làm đều đặn, mỗi ngày một chút, cho đến khi thành thói quen.
Những điểm cần đọc có chọn lọc

Dù vậy, cuốn sách cũng có những chỗ nên đọc thận trọng. Nhiều ví dụ lấy từ nước Mỹ nửa đầu thế kỷ hai mươi, với công việc, cách sống và cách nói chuyện của thời đó. Đọc để hiểu tinh thần thì không sao, nhưng nếu áp dụng nguyên xi từng tình huống, bạn có thể thấy lạc lõng.
Một rủi ro khác là khi làm máy móc, lời khuyên dễ biến thành khuôn sáo. Khen ngợi là điều tốt, nhưng khen gượng ép, khen cho có thì người nghe sẽ nhận ra ngay, và lời khen lúc đó không còn tạo thiện cảm mà còn khiến người ta dè chừng.
Cuốn sách cũng nghiêng về việc làm sao để được lòng người. Nó ít nói về những lúc cần giữ ranh giới, cần từ chối, hay cần bất đồng một cách thẳng thắn nhưng vẫn lịch sự. Người đọc nên bổ sung phần này bằng sách về kỹ năng nói không, để không rơi vào tình trạng chiều lòng mọi người mà quên nhu cầu của bản thân.
Đừng đọc Đắc nhân tâm như bí kíp để ép người khác theo ý mình. Giá trị lâu dài của cuốn sách nằm ở sự chân thành. Nếu chỉ dùng các nguyên tắc như mánh khóe, người đối diện sẽ nhận ra rất nhanh, và mối quan hệ cũng vì thế mà mong manh hơn.
Ai nên đọc cuốn sách này?

Theo quan sát của nhóm biên tập, cuốn sách phù hợp nhất với sinh viên sắp ra trường, người mới vào công sở, và những ai muốn cải thiện cách trò chuyện hằng ngày. Học sinh cấp ba có thể bắt đầu bằng vài chương chọn lọc rồi cùng phụ huynh thảo luận.
Người đã đi làm nhiều năm vẫn có thể đọc lại như lời nhắc về những điều cơ bản dễ quên khi bận rộn. Bạn có thể đọc song song với sách kỹ năng cho người đi làm mới ra trường.
Ai đang cần một lộ trình đọc dài hơi có thể kết hợp học ngoại ngữ. Nhiều độc giả đọc sách kỹ năng bằng tiếng Việt rồi tìm thêm tài liệu tiếng Anh để mở rộng cơ hội nghề nghiệp, như trong bài sách tiếng Anh cho người mất gốc tự học tại nhà. Các bài cùng chủ đề có thể xem trong chuyên mục kỹ năng và học ngoại ngữ.
Cách đọc để không sa vào khuôn sáo
Nên đọc theo từng chương, mỗi tuần một chương. Đọc xong, chọn một tình huống thật trong tuần để thử. Ví dụ, nếu chương nói về lắng nghe, hãy hỏi thêm một câu trong cuộc họp kế tiếp rồi quan sát điều gì xảy ra.
Ghi lại phản ứng của người đối diện. Có lần cách làm sẽ hiệu quả rõ rệt, có lần thì không, và điều đó là bình thường. Giá trị thật nằm ở việc bạn quan sát bản thân và người khác kỹ hơn, rồi điều chỉnh dần.
Nguyên tắc nào không hợp tính cách thì có thể bỏ qua. Giữ lại ba bốn điều thấy tự nhiên và làm thật tốt còn hơn cố gắng với mười mấy điều mà không điều nào thành thói quen.
Cuốn sách đã tái bản nhiều lần với nhiều bản dịch và mẫu bìa. Bạn không cần tìm bản đắt nhất. Quan trọng là bản dịch rõ ràng, chữ in dễ đọc và có chú thích khi cần. Nếu chưa chắc, hãy mượn ở thư viện trước khi mua.
Tóm lại, Đắc nhân tâm không phải bí kíp thành công tức thì. Đây là cuốn sách nhắc ta cư xử tử tế và để ý đến người khác. Đọc chậm, ghi chú, và thử từng nguyên tắc trong một tuần, nó vẫn còn nhiều điều để dạy chúng ta hôm nay.







